Geopolítica crítica del Urabá - Núm. 12, Enero 2015 - Criterio Jurídico Garantista - Libros y Revistas - VLEX 676925581

Geopolítica crítica del Urabá

Autor:Gloria Cuartas Montoya
Páginas:80-113
RESUMEN

El artículo aborda “la guerra como práctica de adecuación de los lugares” (Cuartas, 2014), una visión del Urabá que atraviesa el límite impuesto hacia la dimensión que recorre el Pacífico y el Atlántico, desde Apartadó, un lugar específico del eje bananero en el Urabá antiqueño. Desde ese sitio, la importancia “global de los lugares”, como indica Massey en el ensayo crítico que sobre su obra... (ver resumen completo)

 
EXTRACTO GRATUITO
Γλορια Χυαρτασ Μοντοψα∗∗
γλοριαχυαρτασ≅ψαηοο.χοµ
ΡΕΣΥΜΕΝ
Ελ αρτχυλο αβορδα λα γυερρα χοµο πρ〈χτιχα δε αδεχυαχι⌠ν
δε λοσ λυγαρεσ (Χυαρτασ, 2014), υνα ϖισι⌠ν δελ Υραβ〈 θυε
ατραϖιεσα ελ λµιτε ιµπυεστο ηαχια λα διµενσι⌠ν θυε ρεχο−
ρρε ελ Παχφιχο ψ ελ Ατλ〈ντιχο, δεσδε Απαρταδ⌠, υν λυγαρ εσ−
πεχφιχο δελ εϕε βανανερο εν ελ Υραβ〈 αντιθυε〉ο. ∆εσδε εσε
σιτιο, λα ιµπορτανχια γλοβαλ δε λοσ λυγαρεσ, χοµο ινδιχα
Μασσεψ εν ελ ενσαψο χρτιχο θυε σοβρε συ οβρα πυβλιχαρον
Αλβετ ψ Βεναχη (2012). Περο νο εσ ελ ρελατο ηεγεµ⌠νιχο
ιµπυεστο ελ θυε µε λλεϖ⌠ α χερραρ ελ δισχυρσο ψ ϖερ λα ζονα
χοµο αλγο λεϕανο, αβανδοναδα δελ Εσταδο, ϖιολεντα, µαρ−
γιναλ, σοµετιδα α µαφιασ παρτιχυλαρεσ, αλ ενφρενταµιεντο
βιλατεραλ δε φυερζασ εν χοντιενδα, πορ ελ χοντραριο, εσ ελ ρε−
συλταδο δελ τραβαϕο δε υνα γεογραφα θυε ϖα αλ ενχυεντρο ψ
λα ρεσιγνιφιχαχι⌠ν δελ εσπαχιο, δε λοσ εσπαχιοσ χονστρυιδοσ
δεσδε ελ ποδερ ηεγεµ⌠νιχο ψ λα εξιγενχια δε ρεχονοχερ
λα οτρα γεογραφα: λα δε λα ρεσιστενχια. Ελ ενχυεντρο δε λοσ
ορδεναµιεντοσ τερριτοριαλεσ θυε λα ιµαγιναχι⌠ν δελ ποδερ
πολτιχο ψ εχον⌠µιχο δεσαρ ρολλ⌠ τοµ〈νδοσε ελ τιεµπο νε−
χεσαριο παρα προδυχιρ ελ δεσαρρολλο θυε ηοψ χαραχτεριζα α
λα ρεγι⌠ν. Εν εσε χοντεξτο, σε ιδεντιφιχαρον λοσ ιµαγινα−
ριοσ, λοσ ιντερεσεσ δελ χαπιταλ εν λοσ λυγαρεσ, λασ τενσιονεσ ψ
λασ πρ〈χτιχασ ινστιτυχιοναλεσ δε σεγυριδαδ ιµπλεµενταδασ
παρα γαραντιζαρ λα τρανσφορµαχι⌠ν δελ εσπαχιο.
ΠΑΛΑΒΡΑΣ ΧΛΑςΕΣ: ιµαγιναχι⌠ν γεογρ〈φιχα, γεοπο−
λτιχα, δοχτρινα δε σεγυριδαδ ναχιοναλ, Υραβ〈, χυενχα δελ
Παχφιχο.
Χ⌠µο χιταρ εστε αρτχυλο: Χυαρτασ Μοντοψα, Γ. (ϑυνιο, 2015). Γεοπολτιχα χρτιχα δελ Υραβ〈. Χριτεριο ϑυρδιχο Γαραντιστα, 7(12), 80−
113.
∗∗ Αρτχυλο δε ινϖεστιγαχι⌠ν χιεντφιχα.
1. Τραβαϕαδορα σοχιαλ, εξπερτα εν δεσαρρολλο λοχαλ, εστυδιαντε δε λα Μαεστρα εν Γεογραφα δελ χονϖενιο ΥΠΤΧ/ΙΓΑΧ ε ινϖεστιγα−
δορα δελ γρυπο Λιβερταδ ψ Γαραντισµο δε λα Υνιϖερσιδαδ Αυτ⌠νοµα δε Χολοµβια.
Φεχηα δε ρεχεπχι⌠ν: 2015/03/26
Φεχηα δε εϖαλυαχι⌠ν: 2015/04/15
Φεχηα δε αχεπταχι⌠ν: 2015/05/29
ΣΥΜΜΑΡΨ
Τηε αρτιχλε δισχυσσεσ Τηε ωαρ ασ αν αδαπτατιον πραχτιχε
(Χυαρτασ, 2014), α ϖισιον οφ Υραβ〈 τηατ χροσσεσ τηε λιµιτ
ιµποσεδ το τηε εξτεντ τηατ χροσσεσ τηε Παχιφιχ ανδ τηε Ατ−
λαντιχ, φροµ Απαρταδο, α σπεχιφιχ πλαχε ιν τηε βανανα σεχ−
τορ ιν τηε Αντιθυε〉ο Υρ αβ〈. Φροµ τηατ πλαχε, τηε γλοβαλ
πλαχεσ ιµπορτανχε, ασ Μασσεψ µεντιονσ ιν τηε χριτιχαλ εσ−
σαψ αβουτ ηισ ωορκ πυβλισηεδ βψ Αλβετ ανδ Βεναχη (2012).
Βυτ ιτ ισ νοτ τηε ιµποσεδ ηεγεµονιχ ρεπορτ τηατ λεδ µε το
χλοσε τηε σπεεχη ανδ σεε τηε αρεα ασ ρεµοτε, αβανδονεδ βψ
τηε στατε, ϖιολεντ, µαργιναλ, συβϕεχτεδ το σπεχιφιχ µαφιασ,
τηε βιλατεραλ χονφροντατιον οφ φορχεσ ιν χοντεντιον, χον−
ϖερσελψ, ισ τηε ρεσυλτ οφ α γεογραπηψ τηατ γοεσ το µεετ ανδ
τηε ρεδεφινιτιον οφ σπαχε, σπαχεσ βυιλτ φροµ τηε ηεγεµονιχ
ποωερ ανδ τηε νεεδ το ρεχογνιζε τηε διφφερεντ γεογραπηψ:
τηε ρεσιστανχε. Τηε µεετινγ οφ τηε λανδ µαναγεµεντ τηατ
πολιτιχαλ ανδ εχονοµιχ ποωερσ ιµαγινατιον δεϖελοπεδ
σπενδινγ τηε τιµε νεχεσσαρψ το βρινγ αβουτ τηε δεϖελοπ−
µεντ τηατ χηαραχτεριζεσ τηε ρεγιον τοδαψ. Ιν τηισ χοντεξτ,
τηε φολλοωινγ ασπεχτσ ωερε ιδεντιφιεδ; τηε ιµαγιναριεσ, τηε
ιντερεστσ οφ χαπιταλ ιν πλαχεσ, τενσιονσ ανδ ινστιτυτιοναλ
σαφετψ πρ αχτιχεσ ιµπλεµεντεδ το ενσυρε τηε τρανσφορµα−
τιον οφ σπαχε ωερε ιδεντιφιεδ.
ΚΕΨΩΟΡ∆Σ: γεογραπηιχαλ ιµαγινατιον, γεοπολιτιχσ, να−
τιοναλ σεχυριτψ δοχτρινε, Υραβ〈, Παχιφιχ Βασιν.
Λα µεµορια πολτιχα δελ Υραβ〈 δα χυεντα δε λασ
γεογραφασ ιµαγιναδασ δε λασ θυε ηαβλα Εδωαρ
Σαιδ, παρτιχυλαρµεντε εν συ λιβρο Οριενταλισµο
(1978), εν ελ θυε αργυµεντα θυε σοµοσ ρεσπον−
σαβλεσ δε λα ινϖενχι⌠ν δε λυγαρεσ, δε µοδο
θυε ασ χοµο ιµαγιναµοσ ψ ηαχεµοσ νυεστρασ
ηιστοριασ, ταµβιν ιµαγιναµοσ ψ ηαχεµοσ νυεσ−
τρασ γεογραφασ. Εστα χοντριβυχι⌠ν δε Σαιδ εσ
δετερµιναντε ψ σιρϖε δε ρεφερενχια παρα αναλιζαρ λα
γεοπολτιχα δε Υραβ〈, εν ελ µαρχο δε λασ ιµαγινα−
χιονεσ γεογρ〈φιχασ ηεγεµ⌠νιχασ ψ λασ αλτερνατιϖασ
θυε συστενταν λα γεοηιστορια δε εστα ρεγι⌠ν. Λα
χονθυιστα εσπα〉ολα ιµαγιν⌠ συ προπια γεογραφα ψ
δεσπλεγ⌠ τοδο ελ ποδερ νεχεσαριο παρα χονστρυιρλα,
περο ταµβιν συσ ενεµιγοσ ηιχιερον λο µισµο. Ψ
λα γεοπολτιχα δε Υραβ〈, δεσδε λα χονθυιστα ηαστα
ελ δεσαρρολλο χαπιταλιστα αχτυαλ, ηα σιδο υν φρεντε
δε τενσιονεσ ψ χονφρονταχιονεσ δε προψεχτοσ ε
ιµαγιναχιονεσ γεογρ〈φιχασ δε διστιντασ εσχαλασ
ψ διφερεντεσ αχτορεσ. Ηαχερ µεµορια δε Σαντα
Μαρα λα Αντιγυα δελ ∆αριν περµιτε σεγυιρ εν
γρανδεσ τραζοσ εσα ιµαγιναχι⌠ν ψ ελ δεσπλιεγυε
δε ποδερ θυε αλχανζ⌠ α τραϖσ δε λα ιµποσιχι⌠ν
δε ιντερεσεσ εχον⌠µιχοσ ψ πολτιχοσ αλ ρεχρεαρ
υνα χιυδαδ εν λα σελϖα, Χαστιλλα δε Ορο, ψ οχυπαρ
λοσ τερριτοριοσ ποβλαδοσ πορ πυεβλοσ θυιµβαψα,
χυεϖασ, ζενεσ, εµβερα δοβιδα, εµβερα χατιο,
χατιο ψ χυνασ, ασ χοµο δε λοσ αφροχιµαρρονεσ δελ
∆αριν θυε ασιστιερον αλ λαργο προχεσο δε οχυπα−
χι⌠ν, σαθυεο ψ ρεσιστενχια. Εσπα〉ολεσ ναϖεγαντεσ
ψ χοµερχιαντεσ αϖεντυρεροσ φρανχεσεσ, ινγλεσεσ,
ηολανδεσεσ, θυιενεσ ϖινιερον α χοµπετιρ χον λοσ
ιβριχοσ ψ αλιαδοσ χον λοσ ινδγενασ χυνασ ψ λοσ
αφροχιµαρρονεσ δελ ∆αριν, χοµβατιερον χοντρα λα
χορονα εσπα〉ολα ψ χοµερχιαρον εντρε σ (ςλεζ,
2011, π〈γ. 63).
Λα χορονα εσπα〉ολα χονσιδερ⌠, χον ραζ⌠ν, θυε ελ ρο
Ατρατο τενα υνα γ ραν ιµπορτανχια γεοπολτιχα, δαδα
συ ρελαχι⌠ν χον ελ ρο Σαν ϑυαν ψ χον λα ζονα µινερα.
Ινγλατερρα ψ Ηολανδα τεναν συσ οϕοσ πυεστοσ σοβρε
εστα ϖα δε χοµυνιχαχι⌠ν χον ελ παχφιχο ψ πορ λο ταντο
χον ελ Περ, ψ σοβρε τοδο χον λασ ρεγιονεσ µινερασ δε
λα χορδιλλερα οχχιδενταλ (Μολανο Αλφρεδο ψ Ραµρεζ,
Χονστανζα; ρεϖιστα εχολ⌠γιχα # 18, 1994). Α〉οσ δεσ−
πυσ, Εσταδοσ υνιδοσ ιντερχεδερα παρα λα σεπαραχι⌠ν
δε Παναµ〈 ψ χονστρυιρα ελ φαµοσο χαναλ ιντεροχε〈νιχο
θυε χοντρολ⌠ ηαστα 1999; αχτυαλµεντε ελ προψεχτο δε
ιντερχονεξι⌠ν µαρτιµα ψ χοντινενταλ δε νυεϖο ϖυελϖε
λασ µιραδασ δελ πασ ψ δελ χοντινεντε ηαχια ελ ταπ⌠ν δελ
∆αριν (Αλαµεδα, 2009, π〈γ. 10).
Εστοσ ρελατοσ ϖαν δανδο χυεντα δε πρ〈χτιχασ ψ
ρεπρεσενταχιονεσ γεογρ〈φιχασ δεσδε υνα γεοπο−
λτιχα θυε ηα σερϖιδο α λοσ ιντερεσεσ δοµιναντεσ,
ηα µαντενιδο φραγµενταδα λα εσπαχιαλιδαδ δελ
πασ ψ δελ Υραβ〈, ηα γενεραδο σιλενχιοσ θυε οχυλ−
ταν λοσ ιντερεσεσ ψ δεσεοσ δε οχυπαρ υν λυγαρ ψ
ηα χονφιγυραδο εσπαχιοσ θυε σον ϖιστοσ χοµο σι
φυερα νατυραλ λα γυερρα, χοµο σι φυεραν λοσ οτροσ,
σιν ελ Εσταδο, λοσ θυε χρεαραν υνα ρεπρεσενταχι⌠ν
περϖερσα δε λα ϖιδα χοτιδιανα. Πορ ελ χοντραριο, λα
τενσι⌠ν, λασ δισπυτασ, λοσ ρεποβλαµιεντοσ, προδυ−
χεν ρελατοσ ψ δισχυρσοσ θυε δεµανδαν ρεσιγνιφιχαρ
ελ λυγαρ δε λα µεµορια ψ εξιγεν υν ρελατο εσπαχιο
τεµποραλ θυε εντρε α τενσιοναρ λα ηιστορια οφιχιαλ
υνα ηιστορια δελ δεσχιφραµιεντο, δε λα ρεϖελαχι⌠ν
δελ σεχρετο, δε λα ρεϖερσι⌠ν δελ ενγα〉ο, δε λα ρεα−
προπιαχι⌠ν δε υν σαβερ συστραδο ψ οχυλτο, δε λα
ιρρυπχι⌠ν δε υνα ϖερδαδ σιγιλοσαµεντε γυαρδαδα
(Φουχαυλτ, 1992, π〈γ. 81), εν εστε χασο, εν τορνο
α σιγνιφιχαδοσ θυε ηαν φραγµενταδο εσπαχιο, πο−
δερ ψ λενγυαϕε εν λοσ ρελατοσ δε λα γυερρα ϖιϖιδα.
Ιδεολογα δε λοσ µιχροποδερεσ θυε δεµανδαν συ
χονεξι⌠ν παρα διµενσιοναρ ελ ποδερ θυε, σιγυιεν−
δο α Σαιδ (2004) εν λα ιδεα δε θυε λα ινϖενχι⌠ν δελ
οτρο πορ ελ ιµπεριαλισµο ευροπεο, φυε υν ελεµεντο
χλαϖε παρα ϕυστιφιχαρ ψ λεγιτιµαρ λα ηεγεµονα ψ
λα γυερρα χολονιαλιστα, ψ παρα δοµιναρ δε ηεχηο
λυγαρεσ νο ευροπεοσ. Αφιρµα Σαιδ:
Ελ ιµπεριαλισµο ψ λα χυλτυρα α αθυλ ασοχιαδα αφιρ µαν,
α λα ϖεζ, λα πριµαχα δε λα γεογραφα ψ λα δε δετερµινα−
δα ιδεολογα αχερχα δελ χοντρολ δελ τερριτοριο. Εσε σεν−
τιµιεντο δε λο γεογρ〈φιχο φαβριχα προψεχχιονεσ: ιµαγι−
ναριασ, χαρτογρ〈φιχασ, µιλιταρεσ, εχον⌠µιχασ, ηιστ⌠ριχασ
ο, εν γενεραλ, χυλτυραλεσ (2004, π〈γ. 139).
Σοβρε εστα ιµαγιναχι⌠ν γεογρ〈φιχα ςαλεντινε
(1999) αργυµεντα θυε λασ γεογραφασ ιµαγιναδασ
σε ϖυελϖεν τανγιβλεσ εν λοσ λυγαρεσ, αψυδαν α
φορµαρ νυεστρασ αχτιτυδεσ ηαχια λοσ οτροσ λυγαρεσ
ψ ηαχια λα οτρα γεντε, ψ σον φυνδαµενταλεσ παρα
νυεστρα χοµπρενσι⌠ν δελ εσπαχιο ψ παρα εντενδερ
χ⌠µο νοσ χονστρυιµοσ νοσοτροσ µισµοσ ψ χ⌠µο
χονστρυιµοσ α λοσ οτροσ.
Ελ Υραβ〈, χοµο λυγαρ δε µοϖιµιεντο ψ δε µε−
µορια, δεµανδα σερ ρεχονοχιδο δεσδε εστα περσ−
πεχτιϖα, πυεσ χοµο σε〉αλα ςιγνολο:
Λοσ προχεσοσ δε λαργα δυραχι⌠ν θυε εµπεζαρον
χον λα χονθυιστα σιγυεν µοδελανδο λα ρεγι⌠ν ηοψ
εν δα. Χυανδο εν 1513 λα Χορονα Εσπα〉ολα δεχι−
δε φυνδαρ Σαντα Μαρα λα Αντιγυα δελ ∆αριν, λα
πρεσενχια δε µινασ αυρφερασ εν λα χορδιλλερα ψ δε
λα ρυτα ηαχια λοσ µαρεσ δελ συρ αβιερτο πορ Βαλβοα,
παρεχεραν γαραντιζαρ ελ αυγε δελ γολφο δελ Υραβ〈
εν λοσ σιγλοσ πορ ϖενιρ (σ.φ., π〈γ. 4).
Σιν εµβαργο, νο εσ φ〈χιλ αρτιχυλαρ υν αν〈λισισ θυε
σε απροξιµε α ρεχονοχερ ελ Υραβ〈 χοµο υνιδαδ
εσπαχιαλ θυε ιντεγρε ηιστοριασ δε ϖιδα, ϖιολεν−
χιασ, ρεσιστενχια, τρανσφορµαχι⌠ν εσπαχιαλ, δανδο
χυεντα δε τοδοσ λοσ προχεσοσ ϖιϖιδοσ, ψ τενιενδο
χοµο ηιλο φαχιλιταδορ δελ αν〈λισισ λοσ ιντερεσεσ δελ
µερχαδο ψ δελ χαπιταλ, θυε ηαν ηαλλαδο εν ελ µαρ
υν λυγαρ χοµν δε ενχυεντρο, πορθυε εσταµοσ
ιµπρεγναδοσ δε υνα εδυχαχι⌠ν θυε ηα ιµπυεστο
υνα ιµαγιναχι⌠ν δε λοσ εσπαχιοσ θυε ψα εστ〈ν
διϖιδιδοσ, δε λυγαρεσ θυε ψα εστ〈ν σεπαραδοσ ψ λι−
µιταδοσ (Μασσεψ, χιταδα πορ Αβελ ψ Βεναχη, 2012,
π〈γ. 134). Εσ διφχιλ, περο νεχεσαριο, χυεστιοναρ
λοσ ρελατοσ θυε σε ηαν ιµπυεστο χοµο προδυχτο
δελ δισχυρσο ηιστοριχιστα εν ελ θυε, πορ εϕεµπλο, λα
εξπλιχαχι⌠ν δε λα χορρυπχι⌠ν, ελ δα〉ο αµβιενταλ
ψ σοχιαλ σον ιντερπρεταδοσ χοµο χρεαχιονεσ θυε
τιενεν υν τιεµπο δε οχυρρενχια, σιν λασ χονσεχυεν−
χιασ ηυµανιταριασ εν λυγαρεσ χονχρετοσ, εσ δεχιρ,
ιγνορανδο ελ εσπαχιο. Χοµο αργυµεντα Μασσεψ
(Αβελ ψ Βεναχη, 2012, π〈γ. 139):
Λα ϖερσι⌠ν εστ〈νδαρ δε λα ηιστορια δε λα µοδερ−
νιδαδ χοµο υνα ναρρατιϖα δελ προγρεσο εµαναδο
δε Ευροπα, ρεπρεσεντα υνα ϖιχτορια δισχυρσιϖα δελ
τιεµπο σοβρε ελ εσπαχιο. Εσ δεχιρ θυε λασ διφερεν−
χιασ θυε σον ρεαλµεντε εσπαχιαλεσ σον ιντερπρετα−
δασ χοµο διφερενχιασ εν δεσαρρολλο τεµποραλ.
Εστε εσ υν ασυντο χλαϖε πορθυε λασ γεογραφασ
εστ〈ν χαργαδασ δε ποδερ, ψ αλ αβορδαρ δε µανερα
σεπαραδα λοσ φαχτορεσ αµβιενταλεσ, πολτιχοσ, εχο−
ν⌠µιχοσ, σοχιαλεσ ψ χυλτυραλεσ τρατανδο δε φορµα
λινεαλ ψ νατυραλιζανδο ελ εσπαχιο δε χοεξιστενχια,
εντονχεσ σε οχυλτα λα σιµυλτανειδαδ δε λοσ ηεχηοσ
θυε οχυρρεν εν λοσ τερριτοριοσ. Σε ιµπονε λα ιµα−
γιναχι⌠ν γεογρ〈φιχα δελ ποδερ ηεγεµ⌠νιχο ψ ασ
σε ρεπρεσεντα εν λοσ µαπασ, χοµο σε απρεχια εν ελ
µαπα 1 θυε µυεστρα ελ 〈ρεα δε εστυδιο.
Χοµο ινδιχαν Πρεχιαδο ψ Υχ (2010) χιτανδο α
Λαχοστε (2000):
Ελ δισε〉ο, προδυχχι⌠ν ψ υσο δε µαπασ, χοντιενεν
υνα αµπλια γαµα δε ιντενχιοναλιδαδεσ δισχυρσιϖασ
θυε ϖαν δεσδε λα πρεσενταχι⌠ν διφερενχιαδα δε δα−
τοσ, ηαστα λα διϖυλγαχι⌠ν δε ιντερεσεσ πολτιχοσ ψ
εστρατγιχοσ θυε ελ Εσταδο ψ λασ εµπρεσασ εϕερχεν
σοβρε ελ εσπαχιο ψ ελ τερριτοριο (π〈γ. 10).
Γεοπολτιχα χρτιχα δελ Υραβ〈

Para continuar leyendo

SOLICITA TU PRUEBA